MAKALELER
  • Farklılıkların yönetimi ve liderlik Ali Açıkgöz
  • Yıllık Asansör Muayene ve Denetimleri A Tipi Muayene Kuruluşlarının Yetkilendirilmesi Ve Sektöre Etk Osman ARSLAN
  • İhracata Başlamak... Ancak Nereden ve Nasıl? Pınar Güncan Pişkin
  • İşe Alım Süreci Nazan Doğan
  • Asansörcüler ASGEP’le sinerji kazanıyor M. Akif TEMELLİ
  • Bakımcı Güvenliği M. Akif TEMELLİ
  • ZİRVELER: Asansör Fuarları ve 12. KOBİ Zirvesi M. Akif TEMELLİ
  • Girişimcilik ve Kadın Veli SARITOPRAK
  • Nitelikli İnsan Gücü -2 M. Akif TEMELLİ
  • 1 Temmuz 2014’ten İtibaren evler ve işyerleri boşaltılacak Şükrü KIZILOT
  • Farklı Asansör Uygulamaları M. Akif TEMELLİ
  • Asansörde İş Sağlığı ve Güvenliği Mustafa TUTSAK
  • Firmalar Ar-Ge Yatırımı yapmalı Oktay Cem OKUTAN
  • Yeni Türk Ticaret Kanunu’na (6102 Sayılı Kanun) genel bakış Pevril KEÇELİ
  • Asansör Güvenliğinde Özel Güvenlik Görevlilerinin Sorumluluğu Yrd. Doç. Dr. Orhan FİLİZ
  • STK’LAR VE ÖNEMİ Veli SARITOPRAK
  • Kazalar geliyorum diyor… Mustafa TUTSAK
  • Orta Hızlı Asansör Uygulamalarında Pratik Çözümler Dr. Bayram AKDEMİR
  • HA DÜŞTÜ! HA DÜŞECEK! Ergün Güneş
  • 2010 Yılında asansör Sektörü ve 2011’Den Beklentiler Abdurrahman AKSÖZ

  • Asansör Standardı ve Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma Serdar Tavaslıoğlu

     Son dönemde yaşanan tartışmalardan bir tanesi de, TS EN 81-20 Standardında dillendirilen “Asansörün elektrik konusunda ana elektrik standartlarına tabi olması gerekliliği” dir. Gerçi asansör standartlarının bir ana standart olmadığı, ana standart olarak bütün makinalarda olduğu gibi A tipi standartlara tabi olduğu bilinen bir olaydır. Asansör esas yönetmelik olarak “Makina Emniyeti Yönetmeliğine” ve ana standart olarak da “TS EN ISO 12100 Makinalarda Güvenlik” ve “TS EN 60204-1 - Makinalarda güvenlik - Makinaların elektrik donanımı -bölüm 1: Genel kurallar” standardına tabii olup ayrıca elektrik konusunda da harmonize standartlar olan “TS HD 60364-1 Alçak gerilim elektrik tesisleri, genel karakteristiklerin değerlendirilmesi ve tarifler;”, “TS HD 60364-4-41 - Alçak gerilim elektrik tesisleri - bölüm 4 - 41:Güvenlik için koruma - Elektrik çarpmasına karşı koruma;”, “TS EN 61140 - Elektrik çarpmasına karşı koruma - tesisat ve donanım için ortak özellikler” ve Ulusal Elektrik Yönetmeliklerine tabiidir. (Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Topraklama Yönetmeliği).

    Aslında buraya TS EN 81-20 de geçen daha birçok standart ve yönetmelik yazılabilir ama esas bilinmesi gereken, Asansör Standardı tek başına bir ürün riski belirlememektedir, genel mühendislik kurallarına bağlı kalınması şartıyla, asansöre ilişkin özel riskleri tanımlamakta, genel makine ve elektrik risklerinin diğer standartlarda belirtildiği haliyle bilindiği ve uygulandığını kabul etmektedir. Diğer ana standartlar ile çelişen bir öneri söz konusu olamaz ve Asansör standartları açıktır ki genel bilgiyle çelişen bir uygulama da öneremez. Burada önce üzerinde çok tartışılan ve kafa karışıklığı oluşan bir konuda açıklama yapmak istiyorum. Elektrikte koruma iki ana konu üzerinden yapılmaktadır. Bunlardan bir tanesi “Temel Koruma” diğeri ise “Arıza koruması” dır. TS HD 60364-4-41 standardının 410 Giriş bölümünde bu ayrım şu şekilde yapılmaktadır.

     “… HD 384.4.41 S2:1996 baskısında: − Normal şartlar altında koruma (burada temel koruma olarak belirtilmiştir) doğrudan temasa karşı koruma, ve − Arıza şartları altındaki koruma (burada arıza koruma olarak belirtilmiştir) dolaylı temasa karşı koruma, olarak belirtilmişti.” TS EN 60204-1 standardında da dolaylı temas şöyle tanımlanmıştır. “3.27 Dolaylı temas Kişilerin veya canlı hayvanların, arıza durumlarında gerilimli hale gelen açıktaki iletken bölümlerle teması.”

    Temel koruma, yani normal şartlar altında koruma (doğrudan temas’ı engelleme) elektrik tesisatının enerjili bölümleri ile doğrudan bir temasın olmaması için gerekli şartları belirler. Bu şartlar “TS HD 60364- 4-41” standardında Ek A ve özel durumlar için EK B ve C de belirtilmiştir. Bu eklerde, cihazların izalasyonu, müsaade edilen açıklıklar, gerekli bariyerler, IP kodlaması, açılınca elektriği kesen kapaklar ve getirilen diğer önlemler ile canlı uç dediğimiz enerjili bölgelere ulaşım ve temas engellenmiş durumdadır. Bu şartların yerine getirilmesi durumunda doğrudan bir temasın artık olmayacağı varsayılır. Yani Temel koruma (doğrudan temas) normal şartlarda temasın olmaması için sistemin karşılaması gereken şartları tanımlar ve alınması gereken bir önlemler paketidir, bir arıza durumunu belirtmez. Standartta bu madde 411.2 de belirtilmiştir.

    “411.2 Temel koruma için özellikler (doğrudan temasa karşı koruma)

     Bütün elektriksel teçhizat Ek A’da veya uygun olduğu durumda Ek B’de açıklanan temel koruma (doğrudan temasa karşı koruma) için olan hükümlerden birisine uygun olmalıdır”. Ek B de uygulanan yöntemler için standart ayrıca bir tanımlama getirmektedir. “410.3.5 Örnek olarak engellerin kullanılması ve erişimin dışına yerleştirilmesi gibi Ek B’de belirtilen koruyucu tedbirler sadece, − Tecrübeli veya eğitimli kişilerin veya − Tecrübeli veya eğitimli kişilerin gözetimi altındaki kişilerin, erişebildiği tesislerde kullanılmalıdır.”

     Her zaman kapıcıların veya özel olarak acil kurtarma eğitimi verdiğimiz kişilerin başında olamayacağımız için, panolarımızın ve makine dairesinin çok da korunaklı yerler olmamasından, Ek B de bahsedilen korumalar genel olarak asansör sistemlerinde kullanılmamalıdır. Demek ki “Doğrudan Temas” veya “Temel Koruma” bir arıza durumu olmayıp, sistemin yapısal durumunu tanımlar, elektriğin tehlike arz ettiği bütün şartlarda enerjili kısımlara temas engellenmiş olmalıdır. Bahsedilen durumda koruma fiziki şekilde sağlanmaktadır. Bu konuda ana standart olan EN 61140 standardı bu durumu şöyle tanımlamaktadır.

    “EN 61140’a göre elektrik çarpmasına karşı korumanın temel kuralı, ne normal şartlar altında ne de tek bir arıza şartlarında tehlikeli enerjili bölümler erişilebilir olmamalı ve erişilebilir iletken bölümler tehlikeli olacak şekilde enerjili olmamalıdır.” Bu temel korumanın genel mantığıdır.

     Arıza koruma ise aldığımız bütün Temel Koruma şartlarına rağmen herhangi bir arıza olması, tesisattaki bir yanlış, cihazların kırılması veya izolasyonun bozulması durumunda ortaya çıkabilecek enerjili bölümlere istenmeden oluşacak dolaylı bir temasa karşı alınması gereken önlemleri tanımlar. EN 61140 Madde 4.2’ye göre, normal şartlar altında koruma temel koruyucu hükümler ile ve tek bir arıza altındaki şartlarda ise arıza koruyucu hükümler tarafından sağlanır. Alternatif olarak, elektrik çarpmasına karşı koruma, normal şartlar altında ve tek bir arıza şartları altında koruma sağlayan geliştirilmiş bir koruyucu hüküm ile sağlanır. Koruyucu olarak kabul edilen tedbirler “TS HD 60364-4-41” standardında şöyle tanımlanmıştır.

    “410.3.3 Bir tesisin her bir bölümünde harici etki şartları göz önüne alınarak bir veya daha fazla koruyucu tedbir uygulanmalıdır. Genellikle aşağıdaki koruyucu tedbirlere izin verilir:

     − Besleme kaynağının otomatik olarak devre harici olması (Madde 411)

     − Çift veya takviyeli yalıtım (Madde 412)

    − Akım kullanan teçhizatın bir elemanının besleme kaynağı için elektriksel ayırma (Madde 413)

    − Çok düşük gerilim (SELV ve PELV) (Madde 414). Bir tesiste uygulanan koruyucu tedbirler teçhizatın seçimini ve montajını dikkate almalıdır.”

    Standardın tanımı oldukça açık bir şekilde verilmiştir. Koruma sınıflarından birisi kullanılmalıdır veya aynı güvenliği sağlayacak diğer şartlardan birisi uygulanmalıdır ama “yarısını yaptık diğer yarısını uygulayamıyoruz” gibi bir yaklaşım söz konusu olamaz. Makine dairesi tavan yüksekliğinin beş santim alçak olması veya güvenlik boşluğunun tam ölçüleri vermemesi durumunda onca risk analizi yapıp ilave önlem alınmasını gerektiren bir sistemde, elektrik korumasını tam yapamadık demek tabi ki mümkün değildir. Tavan beş santim alçak olduğu için kimse ölmez ama izolasyonu veya gerekli koruması yapılmamış her devre, öldürücü bir tehlikedir. Hem de gerekçe olarak gösterilen yetişmiş personel için bile. Eğer beni yetişmiş ve dikkatli davranan bir personel olarak kabul ederseniz, gözden kaçan bir kablo sıyrığı veya ucu klemensin dışında kalmış bir incecik kablo teli yüzünden defalarca çarpıldığımı söyleyebilirim. O gözle görülemeyen incecik kablo telinin 5 Amper taşıma kapasitesi olduğunu, eskiden tanesini 5 A sigorta olarak kullandığımızı, benim içinse 0,1 Amperin bile kaldırabileceğimden çok fazla bir akım olduğunu söylemeye gerek yok sanıyorum. Üstelik dikkat çekmek istediğim konu asansör kayıplarımızın büyük çoğunluğunu yetişmiş personel de veriyor olmamızdır. Çırak kayıpları çok daha azdır.

    Asansörde genel olarak kullanılan koruma sınıfı, standardın 411. Maddesinde tanımlanan “Besleme kaynağının otomatik olarak devre harici olması” şartıdır. Bu yöntem diğerlerine göre yapımı daha kolay ve maliyeti düşük bir yöntem olduğu için tercih edilmektedir. Sanayi işletmelerinin çok büyük bir kısmı da kullanım ve yapım kolaylığı için bu yöntemi kullanır. Ancak bu yöntem kullanılan tek koruma yöntemi değildir. Belirtilen şartların yerine getirilmesi durumunda, diğer koruma maddeleri de uygulanabilir. Mesela madde 411 uygulanamıyorsa, madde 412 çift veya takviyeli yalıtım, madde 413 izolasyon trafosu ile sistemi ayırma veya madde 414 SELV PELV düşük gerilim uygulama maddelerinde belirtilen şartlar yerine getirilerek diğer koruma önlemleri de uygulanabilir. Eğer bir sistemin tamamının kullanılmasında problem oluşuyorsa standart bu konuda da açıklık getirmiştir.

    “410.3.7 Bir koruyucu tedbirin bazı şartları karşılanamazsa, koruyucu hükümlerin aynı güvenlik derecesini birlikte sağlayacak şekilde yardımcı hükümler uygulanmalıdır.”

    Ancak şart açıktır, birisinin şartı yerine getirilemiyorsa, aynı güvenlik seviyesini oluşturacak diğer şartlardan birisi yerine getirilmelidir. “Yarısında yaptık diğer yarısında “Allah Korusun”, ne yapalım yoksa asansör çalışmıyor” demek doğru bir yaklaşım olarak kabul edilemez. Beni anlamanız açısından bir örnek vermek istiyorum. “Tamponu koyduk, mekanik freni de koyduk ama yukarıda regülatöre yer kalmadı, yoksa asansörü yapamıyoruz, zaten bu yüzden pek de ölen olmamış” veya “kuyu dibinde güvenlik hacmine yer yoktu, hacim yok ama diğer önlemler tamam, zaten biz buraya hep eğitimli insan gönderiyoruz, onlar ne yapacağını bilir, yoksa asansörü yapamayacağız” desem, herhalde arkadaşlarımın bana bakışı pek anlamlı olmaz, çünkü bu kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Ama elektrik içinde aynı şey söz konusudur. “Korumanın birazını yaptık, azıcığı kaldı, bir şey olmaz, yoksa asansörü çalıştıramıyoruz” demek, regülatörü koyamadıkla aynı mantıktadır. Hatta ondan daha riskli bir durumdur. Bende bunu söyleyen arkadaşlarıma aynı gözle bakıyorum, bilinmesinde yarar var. Nasıl ki her riskli durum için yeterli güvenlik önlemi oluşturuluyorsa, elektrik koruması içinde yeterli güvenlik önlemi oluşturulmalıdır.

     “TS HD 60364-4-41” standardında Beslemenin otomatik olarak kesilmesi şartı için arıza durumunda koruma şartları, temel koruma sonrasında tanımlanmıştır.

     “411.1 Genel Besleme kaynağının otomatik olarak devre harici olması,

     − Temel korumanın, Ek A’ya uygun enerjili bölümlerin temel yalıtımla veya bariyerlerle veya mahfazalarla sağlandığı ve,

    − Madde 411.3 ila Madde 411.6’ya(IT sistem) uygun arıza olması durumunda arıza koruması koruyucu eş potansiyel kuşaklama ve otomatik devre harici bırakma vasıtasıyla sağlandığı,bir koruyucu tedbirdir.

     Not 1 – Bu koruyucu tedbir uygulandığı durumda ayrıca Sınıf II teçhizat kullanılabilir.

    Belirtildiği durumda ilave koruma Madde 415.1’e uygun olarak beyan artık çalışma akımı 30 mA’i geçmeyen bir artık akım koruma cihazı (RCD) vasıtasıyla sağlanır.”

     Madde 411 deki temel yaklaşım, Temel koruma yani doğrudan temasın engellenmesi için Ek A ya uygun yalıtım ve arıza durumu için eşpotansiyel kuşaklama ve otomatik devre harici bırakma vasıtasıyla korumadır. Bu koruyucu tedbirin parçası olarak Sınıf II izolasyon da kullanılabilmektedir. Ayrıca belirtildiği durumda bunların dışında İlave koruma yapılmalıdır. İlave korumanın istenmesi durumunda, bu bir keyfiyet olmayıp koruma maddesinin zorunlu bir parçası ve uygulamasıdır. Bu madde de ki arıza durumunda eşpotansiyel kuşaklama ve topraklama 411.3.1.1-2 maddelerinde incelenmiş olup, otomatik kesme işlemi iki ayrı şartta izlenmektedir. Birincisi 411.3.2 maddesinde incelenen ihmal edilebilir empedans üzerinden arıza olması durumudur.

    “411.3.2 Bir arıza durumunda otomatik devre harici olma

     411.3.2.1 Madde 411.3.2.5 ve Madde 411.3.2.6’da sağlananlar hariç koruyucu cihaz, Madde 411.3.2.2, Madde 411.3.2.3 veya Madde 411.3.2.4’te gerekli olan devre harici bırakma süresi içinde hat iletkeni ile açıktaki iletken bölüm arasındaki ihmal edilebilir empedanstan kaynaklanan arıza olması durumunda devrenin veya teçhizatın hat iletkenini veya devredeki veya teçhizattaki koruyucu iletkenin beslemesini otomatik olarak kesmelidir.”

     Bu durumda ihmal edilebilir empedans olması demek, canlı ucun doğrudan toprağa veya iletken kısma küçük bir direnç üzerinden teması demektir. Kullanılan sigorta veya devre kesicilerin akım değerlerinin sigortanın termik bölgesi dışında kalacak, ani açmayı sağlayacak şekilde seçilmesi gerekir. Bu B tipi sigortalarda (hızlı tavırlı) anma akımının 5 katı, C tipi sigortalarda(yavaş tavırlı) 10 katı olarak alınır. Seçilen sigortalar 230 V sistemlerde TT sistemde 0,4s TN sistemlerde ise 0,2s de devreyi açmalıdır. Yani B tipi 10 A lık bir sigorta seçildiğinde bu sürelerde ani açma yapması için termik kısmın dışında çalışmalı yani üzerinden en az 50 A geçmeli, bunun içinde 220 volt için empedans 4Ω civarında olmalıdır. (220V/4 Ω= 55 A). TN sistemlerde toprak bağlantısı ana merkezden kablo ile getirildiği için her zaman güvenli ve değişmeyen küçük bir toprak empedansı sağlanabilmektedir. Bu yüzden TN sistemlerde toprak empedansı çok değişkenlik göstermeyeceği için, yapılan hesaplara bağlı olarak aşırı akım kesiciler iletkenin beslemesini otomatik olarak kesebilir. TT sistemlerde ise toprak direnci toprağa çakılan toprak plakalarına bağlı olduğu için devamlı mevsimsel değişkenlik gösterir. Toprak direncinin 10 Ω üstüne çıkması durumunda (ki bu çokça görülebilen bir durumdur) bir aşırı akım kesicinin yukarıda belirtilen sürelerde kesme yapması mümkün değildir (220V/10Ω=22A<50A, ani kesme oluşmaz). Bu durumda TT sistemde “Bir arıza durumunda otomatik devre harici olma” bir RCD ile sağlanmalıdır. Ancak enerji kaynağı ile arasında çok kısa mesafeler olan (işletme içinde kendi trafo merkezini kullanan işletmeler gibi) ve toprak direncinde değişiklik olmamasını garanti eden sistemlerde aşırı akım kesiciler TT sistemlerde de arıza koruma olarak kullanabilirler. Bu konu standartta aşağıdaki gibi belirtilmiştir.

    “411.5.2 Genel olarak TT sistemlerde RCD’ler arıza koruma (dolaylı temasa karşı koruma) için kullanılmalıdır. Alternatif olarak, aşırı akım koruma cihazları uygun olarak ZS’nin düşük değeri sürekli ve güvenli olarak sağlanması şartıyla arıza koruması (dolaylı temasa karşı koruma) için kullanılabilir.

    Not 1 – Arıza koruma (dolaylı temasa karşı koruma) için RCD kullanıldığı durumda ayrıca devre IEC 60364-4-43’e uygun bir aşırı akım koruyucu cihaz ile de korunmalıdır.”

     Ancak “İhmal edilebilir empedans“ dışında bir temasın oluşması durumunda (bir canlı üzerinden iletkene temas olması) kullanılan devre kesiciler bu süre içinde açmayı sağlayamaz. Ortalama bir insanın vücut direnci 2000 Ω kabul edilebilir (1500-3000Ω). 220 volt bir sistemde 3-10 Ω gibi toprak direncini 2000 Ω karşısında ihmal edersek bu durumda insan üzerinden geçebilecek akım I=V/Ze , I=220V/2000Ω, I= 0.11 A, olur ki insanı öldürebilecek 0,08 A dan büyük bir akım olmasına karşın sigortayı açtırmayacak kadar küçük bir akım değeridir. Bu durumda sigortayı çalıştırmayan ama canlıyı öldürebilecek akım değerleri ile sistemin söylenen sürelerde açmayacağı açıktır. Böyle bir temasın oluşması durumunda bunu hissedecek bir röleye ihtiyaç oluşur. Eğer amaç canlıyı elektrik çarpmasına karşı korumaksa bunun zorunlu olduğu açıktır. Böyle bir risk varsa İlave koruma ihtiyacı ortaya çıkar ve standardın madde 411.3.3 de belirttiği gibi bu koruma hayat kurtarma eşiği olan 30 mA RCD ile yapılmalıdır. Arıza koruması için kullanılacak RCD ile(Değeri toprak direncine bağlı olarak farklı olabilir) ilave koruma için kullanılacak 30 mA RCD karıştırılmamalıdır. Bu TT Sistemlerde bina girişinde arıza koruması için kullanılan 300 mA RCD ile, daire girişinde ilave koruma için kullanılan 30 mA hayat kurtarma eşikli RCD arasındaki farktır. Arıza koruma (dolaylı temasa karşı koruma) ile İlave koruma (hayat kurtarma eşiği) farklı şeylerdir, bunlar için farklı RCD ler kullanılabir, birbirleri ile karıştırılmamalıdır. Enerjili noktaya canlı temasının söz konusu olduğu ve canlı üzerinden 30 mA üstünde akım geçmesi ihtimali olan bütün haller için ilave koruma zorunludur. İlave koruma bir fazlalığı değil, korumada oluşan bir eksikliği belirtir ve yapılmaması durumunda koruma gerçekleşmiş sayılmaz.

     “411.3.3 İlave koruma

     a.a. sistemlerde Madde 415.1’e uygun artık akım koruma cihazı (30 mA RCD) vasıtasıyla ilave koruma,

    − Normal kişilerin kullanımı için olan ve genel kullanım için amaçlanmış beyan akımı 20 A’yı geçmeyen prizler için……

    − Bina dışı kullanma için beyan akımı 32 A’yı geçmeyen taşınabilir teçhizat için,sağlanmalıdır.”

     İlave korumanın zorunluluğu için standart gerekli açıklamayı yapmıştır. Bir şebekede çeşitli durumlar ortaya çıkabilir, ancak en kötü durum dikkate alınmalıdır. Birçok arkadaşımız “Şöyle olursa böyle olur, böyle olursa şöyle olur” diyerek çok uzun çözümler getiriyorlar ama en kötü durumda, enerjili uç ile iletken arasında kalan insana ne olur ona bakmak gerekir. Eğer bu durumda bir risk varsa ucu belirsiz, ihtimallere ve kişilerin keyfiyetine açık çözüm önerileri her zaman kötü uygulamalara yol açmıştır. Arıza koruma farklı, risk oluşan sistemlerde (TT ve TN) ayrıca istenen ilave koruma farklıdır. Standart teorik olarak her şartı tanımlar ancak bunların bazıları düşük ihtimalli durumlardır ve pratikte olma şansı azdır. Bunu dikkate alan Avrupa’da birçok ülke TN sistem kullanmasına rağmen 30 mA RCD şartını getirmiştir. Standardın sonunda Ek ZD de bu ülkeler liste olarak verilmiştir. Burada en vazgeçilmez durum insan sağlığıdır. İnsanı koruyamayan hiçbir tesisat kabul edilemez ve önerilmemelidir. Standart koruyucu tedbiri açıklamış ve ilave korumanın zorunluluğunu belirtmiştir.

    “Madde 410.3.2 Koruyucu tedbir;

     − Temel koruma için bir hükmün ve arıza koruması için bağımsız bir hükmün uygun bir kombinasyonundan; veya

    − Hem temel koruma hem de arıza koruması sağlayan geliştirilmiş bir koruma hükmünden, meydana gelmelidir.

     İlave koruma, harici etkilerin belirli şartları atında ve bazı özel yerlerdeki koruyucu tedbirin bir bölümü olarak belirtilir”

     İlave koruma IT sistemlerde gerekmez. Çünkü bu sistemde ilk temas insana zarar vermez. Ancak arıza koruması ve arıza izleme yapılmalıdır. Çünkü ikinci arıza risk yaratabilir, diğer koruma maddelerinde de ilave koruma gerekmez ama ihmal edilir empedans ile temas için arıza korumaları yapılmalıdır. Bahsedilen arıza korumalarda RCD kullanılabilir ve bunların ilave korumadaki gibi 30 mA RCD olması gerekmez. Mesela Belçika’da toprak direncinin 30-100Ω olması durumunda arıza koruması için RCD 100 mA olarak istenmektedir. Ancak ilave korumanın 30 mA RCD ile yapılma zorunluluğu vardır (Ek ZD). Diğer sistemlerde de arıza koruma olarak RCD ler kullanılabilir. Ama TT veya TN sistemin kullanılması durumunda ya 411 e göre arıza koruma ve 30 mA RCD ile ilave koruma kullanılması gerekir yada diğer koruma  maddelerinden birisine uygun koruma yapılması zorunludur. Örneğin 411 in eksik kaldığı yerde, canlı teması Sınıf II izolasyon kullanılarak engellenebilir. (Madde 412, açılınca elektriği kesen kapaklar, takviyeli izalasyon, çift koruma v.b.) Bu konu TS EN 60204-1 Madde 6 da ayrıntılı şekilde incelenmiş ve alternatif yollar tanımlanmıştır. Gene aynı standart TT sistemlerde RCD kullanımını zorunlu tutmuştur. Ama hem koruma yöntemi olarak madde 411 kullanıp, hem ilave önlem için 30 mA RCD kullanmamak, hem de başka önlem almamak, bence mekanik freni takıp regülatörü koymamaktan daha riskli bir uygulamadır. Bu konuda yapılan itirazları çok doğru bulmuyorum.

     1. Yeni Standartta sadece aydınlatma devrelerinde ve kat kapı kontrollerinde RCD isteniyor.

     Bu çok zorlama bir tercüme ile iddia edilebilir. Bir kere herkes bütün aydınlatma ve priz devrelerinde, ayrıca 50 V üstünde voltaja sahip kabin sistemlerinde (kumandalar ve kapı kontrolleri, kapı motorları, kartlar v.b.)hemfikir. Tartışılan nokta b fıkrası. “b) Control circuits for landing controls and indicators and the safety chain having higher voltage than 50 V AC,”.

     “Safety chain” güvenlik zinciri demek. Yani bütün stoplar, regülatör ve paraşüt ve fren kontak devreleri, sınır kesiciler, tampon devreleri, revizyon ve acil kurtarma devreleri, kapı fişprizleri ve kilitler, seviyeleme için kapı kısa devreleri.

     “Landing controls and indicators” kat seviyeleme kontrolleri ve göstergeler demek.

     “Control circuit” kontrol devreleri demek.

     “Control circuit for landing controls and indicators and safety chain” Bu en basit çözümle Güvenlik zinciri ve kat kumandaları ve göstergelerinin kontrol devreleri demektir.(50 voltun üstünde olanlar). Bunu kat butonları ve göstergeleri devreleri olarak tercüme etmek için bayağı bir zorlama gerekir. Zaten bütün aydınlatma ve prizleri de dahil etmiştik. İnvertör bir “control circuit” midir? Bence motora “landing” yaptıran “control circuit” tir. Peki elektro mekanik fren bobinleri ne olacak. En fazla temasın olabileceği yerlerden birisi. Oda “landing” işinin bir parçasıdır. Ama eğer makine kısmında 30 mA RCD kullanmak istemiyorsanız (ki isteyebilirsiniz), o zaman madde 412 ye uygun Sınıf II izalasyon yapmanız veya madde 413 e uygun bir izalasyon trafosu ile motor kısmını ayırmanız lazım. 412 ye uygun tesisat yapmanız durumunda İnvertörün önünü, enerjili bütün bölgeleri ve motor klemens kutusunu açıldığında elektriği kesecek şekilde kapatmanız ve bütün motor tesisatını ve bağlantılarını takviyeli izolasyon ile kaplamanız gerekir. Buda bir yoldur. Ama hem onu yapmayayım, hem de bunu yapmayayım olmaz. Genel mantığa ters olur.

    2. Standardın böyle söylediğinden eminiz.

     Olabilir, bu sizin düşüncenizdir ama unutmamak gerekir ki standart zorunlu uygulama değildir. Zorunlu uygulama kanun, direktif ve ulusal yönetmeliklerdir. Bizim harmonize bir standart olan “TS HD 60364-4- 41” ile doğrudan uyumlu, geçerli ve zorunlu olan bir Topraklama Yönetmeliğimiz ve Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliğimiz var. Uygulamada uyulması gereken şartları bunlar belirler. Gene “TS HD 60364-4-41” standardı elektrik konusunda harmonize bir standart olup kendi konusunda asansör standardını bağlar. Standart bu konuda “TS HD 60364-4-41” standardının geçerli olduğunu içinde zaten beyan etmiş durumdadır. Eğer standart gerçekten sizin dediğiniz gibi farklı bir şey söylüyorsa bu durumda asansör standardının tadil edilmesi gerekir. Anlaşılamayan bir durum varsa başvurulacak yer ana harmonize standart olmalıdır.

     3. RCD kullandığımızda İnvertörü çalıştıramıyoruz.

    Bu eski uygulamalarda geçerli idi. Kullandığımız giriş filtreleri kaçak akımları attırıyordu. Bizde çare olarak invertör devresi haricinde genel tesisatta (pano beslemesi dahil) 30 mA RCD kullanıp, invertör devresine 300 mA RCD takılmasını öneriyorduk. Ancak bu çaresizlikten yapılmış bir çözümdü, şimdi ise PFI kodlu RCD ler var (proof frequncy Inverter). Frekans invertörleri ile kullanılmak üzere yapılmış olan bu RCD ler, invertörler ile rahatça kullanılabilmektedir. Üstelik fiyat farkı da çok azdır. İki RCD kullanmaktan daha ucuza gelmektedir. Bütün bilinen markaların farklı kodlarda da olsa bu tür cihazları mevcuttur. Giriş filtreniz çok kaçak yaratıyorsa, filtrenizi Sınıf II izalasyon yaparak kaçak akım rölesinin önüne, yani en başa alabilirsiniz. Çok kullanılan bir cihaz olmadığı için zorluk yaratmayacaktır. Buna rağmen invertörünüz hala kaçak sınırının üstündeyse, 30 mA RCD yi değil, invertörünüzü değiştirmelisiniz.

     4. Zaten yetkili personel kullanıyoruz, koruma gerekmez.

    Bu kabul edilebilir bir yaklaşım değildir. Bütün arızacılar bilir ki, enerjisiz olarak bazı arızaları bulabilmek neredeyse imkânsız gibidir. Bunu bizzat yaşamayan kişiler bunun olabileceğini düşünebilir ama uzun zaman arıza aramış bir kişi olarak bunun çok zor olduğunu ve bazen enerji altında çalışmak zorunda kalındığını söyleyebilirim. Böyle bir durumda tek güvenceniz atacak bir RCD dir. Atmayan bir RCD varsa zaten sonuç hiçte istediğimiz gibi olmamaktadır. En usta arkadaşlarımızın acılarını yaşamak zorunda kaldık. Elektrik genelde yetkili veya yetkisiz personel diye ayrım yapmamaktadır.

     5. Bu zaten ilave korumadır. Üstelik dolaylı temas için.

     İlave koruma veya dolaylı temas gibi kelimeler işin vahametini anlatmaktan uzak, yumuşak kelimeler gibi kullanılıyor ama koruma bir bütündür ve hepsi bir arada olursa koruma olur, aksi durumda sadece kabloların yanmasını veya cihazların bozulmasını önleyebiliriz ama insanı koruyamayız. Yukarıda da özellikle söylediğim gibi “ilave koruma” korumanın ayrılmaz ve zorunlu bir parçasıdır. Temel koruma, Arıza durumunda koruma ve ilave koruma şartlarını birbirine karıştırıp, olmadık sonuçlar çıkarmamak gerekir. İlave koruma gerekliliği, insanın elektriğe tehlikeli pozisyonda dokunması anlamına geldiği için risk demektir, önlem alınması gerekir.

     6. Sigorta veya 300 mA RCD kullanarak da koruma yapılabilir.

    Bu çok özel bazı durumlar için geçerli olabilir ancak her zaman bu özel durum oluşmayabilir. Veya ölçüm değişmesi mevsimsel olarak yaşanabilir. Arıza koruma için yapılacak kesme cihazları olarak bunlar kullanılabilir ama İlave korumanın gerekli olduğu durumlarda 30 mA RCD kullanmadan bir koruma yapılamaz. Bu yüzden Avrupa’da birçok ülke bu şartı geçersiz kılmıştır. “TS HD 60364-4-41” Standardının en arkasında bulunan Ek ZD ye bakılırsa

     a. Belçikada ana girişte 300 mA sonrasında 30 mA RCD zorunluluğu, 30 Ω ve 100 Ω arasında toprak direncinde ayrıca 100 mA RCD zorunluluğu vardır

     b. Fransada arıza koruma için aşırı akım anahtarlarının kullanılmasına izin verilmemekte RCD kullanımı zorunlu tutulmaktadır.

    c. Almanyada TN sistem kullanılmasına rağmen akım kontrolü zorunlu tutulmuştur.

    d. İrlanda da 30 mA RCD zorunlu tutulmaktadır.

    e. Ayrıca Norveç, İsveç, İsviçre, İspanya gibi ülkelerde arıza korumada aşırı akım koruyucuların yerine RCD kullanımını zorunlu tutmuşlardır.

     Bende yukarıda saydığım ülkelerdeki gibi 120 voltun üstünde TT ve TN sistem kullanıp madde 411 deki koruma yolunun seçilmesi şartlarında ilave koruma için 30 mA RCD kullanılmasını zorunlu görüyorum. Üstelik hem 60204-1 hem de 60364- 4-41 standartları TT sistemde arıza koruması olarak RCD yi zorunlu tutmuşlardır. Unutmamak gerekir ki Türkiye’nin çok çok büyük bir kısmında sistem TT olarak kullanılmaktadır. Kullanılan TT sistemde ayrıca ilave koruma için 30 mA RCD kullanımının gereksiz olduğunu söyleyemem çünkü o zaman gidip 30 mA RCD olmayan bir tesisatta çalışmam gerekir ki, bunu göze alabileceğimi hiç zannetmiyorum. Bilgim dâhilinde başkasının yapmasına da kesinlikle izin vermem. Sonuç olarak Türkiye’de şu an faal olan 400 binden fazla asansörden bahsediyoruz. Gittikçe de invertörlü sistemler daha da yaygınlaşıyor. Bunların çoğunda şartlar oldukça kötü. Bu asansörlerde çalışan, her gün arızaya, bakıma giden binlerce gencin tek güvencesi, yıllardır uğraşıp zorla taktırdığımız 30 mA RCD ler. Birçoğu da çarpıldığında başta karşı çıktığı, bizim tabirimizle Kaçak Akım rölesine bakıp gülümsüyordur. Bu insanların hayatı ile oynamaya, ticari bazı çıkarlar için insanları tehlikeye atmaya kimsenin hakkı olmadığını düşünüyorum. Gelen ticari baskıya dayanamayıp, sistemin bir kısmında standartlara göre koruma yapılmayabilir denmesini de şaşkınlıkla izledim. Öyle değil diyenler önce gidip o kablolara kendileri dokunsunlar, bir şey olmazsa bende yazdığım her şeyi yeniden gözden geçiririm. Denemek lazım.

    İlgili Standartlar

    TS EN ISO 12100 Makinalarda Güvenlik

    TS EN 61140 - Elektrik çarpmasına karşı koruma - tesisat ve donanım için ortak özellikler,

     TS EN 60204-1 - Makinalarda güvenlik - Makinaların elektrik donanımı -bölüm 1: Genel kurallar

     TS HD 60364-4-41 - Alçak gerilim elektrik tesisleri - bölüm 4 - 41:Güvenlik için koruma - Elektrik çarpmasına karşı koruma;

    TS HD 60364-5-54 - Alçak gerilim elektrik tesisleri - Bölüm 5 - 54: Elektriksel teçhizatın seçilmesi ve montajı - Topraklama düzenlemeleri ve koruyucu iletkenler

     TS EN 50274 - Alçak gerilim anahtarlama ve kontrol düzeni üniteleri-elektrik çarpmasına karşı koruma - Tehlikeli gerilimli bölümlere istenmeden yapılan doğrudan temasa karşı koruma .

    would my boyfriend cheat should i tell my boyfriend i cheated on him i cheated on my boyfriend now what
    cheat on my boyfriend parentpower.com will my boyfriend cheat
    cheated on my girlfriend girlfriend cheated on me with her ex i cheated on my girlfriend but i love her
    should i cheat on my girlfriend did my girlfriend cheated on me my girlfriend cheated on me what do i do
    i cheat on my boyfriend how to get your boyfriend to cheat on you i told my boyfriend i cheated on him
    my husband cheated with a man my girl friend cheated on me wife who cheated
    married and want to cheat go why do wife cheat
    bdsm gay sex stories sex change stories insect between boys sex stories
    free coupons clothes4work.co.uk drug discount coupons
    discounts on prescriptions walgreens weekly deals walgreens coupons in store
    free prescription drug card site rx discounts
    coupons cialis mikemaloney.net free prescription discount card
    2015 cialis coupon open lilly coupons for cialis
    coupons for prescriptions transfer prescription coupon free prescription cards
    prescription drugs coupons site discount prescription coupons
    prescription drugs coupons mba-institutes.com discount prescription coupons
    2016 viagra coupon prescription discount coupons viagra discounts coupons
    coupons for viagra read prescription drug coupons
    can i take amlodipine at night canitake.net can i take amlodipine at night
    can i take antabuse and naltrexone can i take antabuse and naltrexone can i take antabuse and naltrexone
    coupon cialis drug discount coupons free coupon for cialis
    apranax migraine site apranax 250
    buscopan dosierung buscopan buscopan preis
    euthyrox wirkstoff igliving.com euthyrox 125
    inderal la blog.tgworkshop.com inderal comprar
    seroquel 300 mg seroquel seroquel sevrage
    pletal cilostazol peider.dk pletal 50 mg
    viagra site viagra generique
    free cialis coupon 2016 evans.com.mx discount prescription drug card
    zyrtec dosage for adults mattnichols.co.uk zyrtec ingredients vs benadryl
    diflucan how long to work click diflucan
    low dose naltrexone withdrawal naltrexone alcoholism medication what is ldn