MAKALELER
  • Yıllık kontrollerde firmanın yetki belgesi kontrolü şart mı? Fehmi PİRECİ
  • Orta Hızlı Asansör Uygulamalarında Pratik Çözümler Dr. Bayram AKDEMİR
  • Asansör Standardı ve Elektrik Çarpmasına Karşı Koruma Serdar Tavaslıoğlu
  • Yeni Bir Ticari Hayat, Yeni TTK -I- Ş. Erdinç ÖZDİL
  • Yeni Yönetmelik, Yeni Sorunlar Hüsnü Gökgöz
  • Standartlarda gerçekleşecek değişiklikler Mustafa GÖRMÜŞ
  • Orta ölçekli işletmelerde ücret yönetimi Nazan Doğan
  • Asansör Sayısı Ne Kadar? Mustafa TUTSAK
  • Kazalar geliyorum diyor… Mustafa TUTSAK
  • Bakanlığa ve Odalara Soruyorum; Mühendise Ne Gerek Var? Fehmi PİRECİ
  • 2014’te fiş, fatura ve mektuplar değişecek Şükrü KIZILOT
  • Tecrübe konuşuyor Veli SARITOPRAK
  • Büyüme ve kurumsallaşma yolunda 'İnsan Kaynakları' Nazan Doğan
  • Etkin bir Federasyon - 2 Özhan ŞEREFLİ
  • Orta Gelir Tuzağı M. Akif TEMELLİ
  • Montajda imalat ve seçim hataları İlhan Yıldırım
  • Periyodik Kontrolde Yeni Dönem Hakan BAŞKARAAĞAÇ
  • Kardeşlik Üzerine Veli SARITOPRAK
  • Garanti belgelerinden, Bakanlık onayı kaldırıldı Arif BAR
  • Yaratıcılık Üzerine; Nazan Doğan

  • Asansörlerde Enerji Verimliliği Doç. Dr. Mahir DURSUN

    OZET: Bu calışmada asansorlerde kullanılan elektrik motorlarının enerji verimliliği ve hangi sistemin daha verimli olduğu konusu irdelenecektir. 1. GİRİŞAsansorlerin pek coğu sayısız avantajınedeniyle elektrik motorlarıile tahrik edilmektedir. Elektrik motoru ile tahrik edilen asansor sistemlerinde motor, motor surucusu, dişli kutusu, halat ve raylar asansorun vazgecilmez zannedilen uniteleri idi. Ancak reduktorsuz doğrudan tahrik sistemlerinin gelişmesi vazgecilmez zannedilen dişli kutularından vazgecilebilir olduğunu ispatlamışdurumdadır. Bu nedenle artık reduktorden kaynaklanan verim duşukluğu uzerinde durulmayacaktır. Asansoru hareket ettirmek bir işyapmaktır. Bu işi gercekleştirmek icin asansor kabinine bir kuvvet uygulamak gerekir. Bu kuvvetin uygulanmasısonucunda enerji verilerek kabin hareket ederken, verilen enerjinin bir kısmıkayıp olarak amacına uygun olmayan bir enerji turune donuşur. İstediğimiz net enerji turunun toplam verilen enerjiye donuşme oranına “verim” diyoruz. Bir sistemin hazır duruş(stand by) dediğimiz konumda hicbir hareket yokken sarf ettiği enerji tamamen kayıptır. Harekete donuşmek uzere, elektrik motoru aracılığıyla asansore verdiğimiz enerjinin, yercekimi dışında diğer karşıkoyan kuvvetleri yenmek icin harcanan kısmıda aynışekilde kayıptır. Onlenebilir ya da azaltılabilir kayıpların tumunu denetlemek, azaltmak yonunde calışma yapmak enerjinin verimli kullanmanın temel ilkesidir. Surtunme, temasta olan ve hareket eden iki cismin temas yuzeylerinin harekete karşıgosterdiği direnctir. 2. KAYIŞLARDAN KAYNAKLANAN KAYIPLAR Asansorlerde celik halat yerine ise poliuretan kaplıkayışların (CSB) kullanılmasıasansor teknolojisi uzerinde onemli değişikliklere yol acmıştır. Bu değişiklik her şeyden once tum asansor sisteminin performansınıve verimini artırmıştır. CSB’lerin sağladığıustunlukler yanında, tahrik sisteminde fırcasız doğru akım motorları(FDAM) ve modern tahrik teknikleri ile desteklenmişmotor suruculerinin kullanılması, asansor verimini oldukca artırmaktadır. Boylece FDAM’ların kullanıldığı, reduktorsuz doğrudan tahrikli asansor sistemleri CBS ile de desteklenince asansorlerin verimi tahmin edilenden de daha cok artmıştır. Bu sistemler geleneksel asansor sistemlerine kıyasla cok daha verimli ve konforludurlar. 3.SURTUNMEDEN KAYNAKLANAN KAYIPLAR Asansorun kabin ve karşıağırlığı, sabit rijit raylara gore hareket eder ve raylarla kabin patenleri arasında harekete ters yonde bir surtunme kuvveti oluşur. Yukarda bahsedilen surtunme yasasına dayanarak: Asansor patenlerinin raylara doğru iten kuvvet ne kadar buyurse, surtunme kuvveti o oranda artar. Ancak ray ve patenin temas alanının buyumesi surtunmeyi arttırmaz şeklindedir. Bu varsayımlardan hareketle, asansor kılavuz raylarıyla asansor kılavuz patenlerini birbirine iten kuvveti sıfıra indirmek gerektiği sonucu cıkartılabilir. ELA tarafından yapılan araştırmaya gore, mevcut bir konut asansoru yılda 800 KWh elekrik sarf etmektedir[4]. Turkiye’de 500.000 asansorun hizmet verdiğini kabul edersek, yıllık enerji sarfı400GWh mertebesinde olduğu hesaplanabilir. Bu değerin anlamınıkavramak icin HirfanlıBarajının yılda 400GWh olduğu duşunulurse asansorlerin tukettiği enerji Hirfanlıbarajının urettiği elektrik enerjisinin tamamına eşittir. ELA tarafından AB capında araştırmaya dayanarak asansorlerin mevcut teknoloji ile tukettiği ve uygulanabilir teknolojilerle indirilebilecek enerji sarfıduzeyleri aşağıdaki şeklide acıklanmıştır[1]: Mevcut teknolojiyi, mevcut uygulanabilir yeni teknolojilerle değiştirdiğimiz takdirde, %65 oranında tasarruf sağlamak mumkundur. OranıTurkiye’ye yansıtırsak, 130 GWh elektrik enerjisi tasarruf etmekten soz ettiğimiz anlaşılır[3]. 4. ASANSOR KILAVUZ SİSTEMİNDEKİKAYIPLARI Asansorlerde enerjinin verimli kullanılmasıgundeme geldiğinde, dikkatler enerji harcayan aksam uzerinde yoğunlaşmakta, tum asansorlerde soz konusu olan kılavuzlarda oluşan surtunmelerden kaynaklanan verim kayıplarıgoz ardıedilmektedir. Cok yuksek hızlıbuyuk projelerde aerodinamik direncler dahi hesaba katılırken, asansorlerin buyuk coğunluğunu teşkil eden duşuk hızlıkonut asansorlerinde ray ve kılavuz patenler arasındaki surtunmeden kaynaklanan kayıp enerji goz ardıedilmektedir. Asansorler, kılavuz raylar uzerinde hareket eder. Kabine bağlıpatenler, karşılıklıiki veya dort ray arasında hareket eder. Asansorlerin hareket ettiği kılavuz sisteminde verimi etkileyecek 3 faktor sayabiliriz: Kılavuz raylar, Kabine bağlıkılavuz patenler, Kuyuya doşenmişray hattının kalitesi/ geometrik hassasiyeti Kılavuz raylar ISO 7465 standardıyla tanımlanmıştır ve kılavuz rayların, sahip olmasıgereken olcu ve ozellikler artık Standart hale gelmiştir. Bu durumda kılavuz rayların standart olduğunu kabul edebiliriz. Ancak kılavuz patentlerin bir standardıolmadığından farklıtasarımlara sahiptir ve muhtelif malzemelerden uretilmektedir. Bu nedenle verimlilik uzerinde etkisi değişik olan ve secimine dikkat edilmesi gereken parcalardır. Karşıağırlık patenleri de kabininkiler kadar etkili ve onemlidir. Patenlerin rayla temas eden ve surtunme katsayısınıbelirleyen yuzey parcaları, Yumuşak Tip, Sert Tip, BaklavalıTip gibi muhtelif tiplerde piyasaya sunulmaktadırlar. Piyasadaki genel eğilim ve imalatcıların tavsiyesi, 2,0 m/sn hıza kadar kaymalıpaten, 2,0 m/s aşan hızlar icin tekerlekli(yuvarlanmalı) paten kullanılmasıyonundedir[4]. Bu tavsiye, suruşkonforu duşunulerek edilmektedir. Surtunme yasalarına gore, surtunme direnci hızdan bağımsız olduğundan, surtunme kayıpları0,63 m/s ile 10 m/sn hızlıiki asansor arasında oransal kayıp bakımından fark yoktur. Surtunme kayıplarıgoz onune alınırsa, tum asansorlere tekerlekli paten onerilmesi gerekir. Raylar arasımesafe sabit olmasısağlanamadığıdurumlarda kabinin sallamasınıonlemek uzere geliştirilen yaylıpaten govdeleri, hedefl enen fi ziki sonucu aldırmakta, ancak yay kuvvetinin kontrolsuz oluşu asansor kuyu verimini duşurmenin onunu acık bırakmaktadır. Yapılan calışmalarda litaraturde, raylar ile patenler birbirine bastıran kuvvet arttıkca, harcanan enerjinin % 50 kadar arttığıbelirtilmektedir[5]. 5. MOTORLARIN VERİMLİLİĞE ETKİSİEnerji değeri yuksek olan surekli mıknatıslarının elde edilebilmesi, duşuk hacimli ve yuksek manyetik akılıFDAM’ların tasarlanabilmesini sağlamıştır. MGOe biriminde ifade edilen enerji carpımıdeğeri, bir surekli mıknatısın akıyoğunluğunun ve manyetik alan şiddetinin, mıknatıslanma eğrisi (B-H eğrisi) uzerindeki değerlerinin carpımının en buyuk değeridir ve surekli mıknatısın performansının başlıca olcusu olarak değerlendirilir. 1983 yılında bulunan sinterlenmişneodimyum-demirbor (Nd-Fe-B) mıknatıslarıgunumuzde en ustun ozelliklere sahip olan surekli mıknatıslardır. Bu mıknatısların enerji carpımıdeğerleri 26 MGOe ile 52 MGOe arasında değişir. Kalıcımıknatıslık ve gecirgenlik değerleri yuksektir[5]. Asenkron motorlar ile FDAM aynıcıkışgucu icin karşılaştırıldığında FDAM %6 ile %10 arasında daha az şebeke akımına ihtiyac duyar[6]. Kalkınma akımıasenkron motorlarda anma akımının 3-5 katı, FDAM’larda anma akımının 1,5 katıcivarındadır. Boylece hem bakır kayıplarıakımın karesi ile azalmışolur hem de şebeke gerilimindeki dalgalanmalar da daha duşuk seviyede kalmışolur. Boylece motoru surmede kullanılan invertor hızlanma sırasındaki akımısağlayacak şekilde tasarlandığından daha duşuk secilebilir. Daha duşuk şalter, sigorta ve kablo değerleri, boylece daha duşuk bir kurulum maliyeti ve daha buyuk bir guc katsayısıoluşur[4]. Stator sargılarında daha duşuk bakır kaybıoluşur. Ustleik sargısıbulunmayan rotorda bakır kaybıyoktur. Bu nedenle de daha az ısınma oluşur. Soğutma icin makine hacminin buyutulmesine gerek yoktur. Buna ilave olarak soğutma icin fana ihtiyac da yoktur. Aynıguc icin FDAM’ın hacmi asenkron motordan %25 daha kucuktur. FDAM’nin ağırlığıasenkron motordan %20 ile %40 arasında daha kucuktur[4]. Litaturde FDAM’ısurmede kullanılan suruculerin sargıda depolanan artık akım nedeniyle oluşan artık enerjinin geri kaynağa regeratif olmasınedeniyle toplam verimi %87 olan dişlisiz bir sistemin şebekeden cektiği enerjinin %75’i şebekeye geri kazandırılabilir olduğu vurgulanmıştır[5]. 6. SONUC Asansorlerin enerji tuketimi, asansoru oluşturan aksamın munferit verimlilikleriyle değerlendirilemez. Asansorler, buzdolabı, klima, elektrikli ısıtıcılar gibi uretimi fabrikada tamamlanıp tuketiciye sunulan urunler değildir. Bu bildiride anlatılmaya calışıldığıuzere, montaj kalitesi ve ilk montajdaki şartların bakım işlemleri sırasında surdurulmesi gerek şarttır. Asansor sisteminde azami verimin sağlanmasıicin, asansor tahrik sistemini oluşturan ana bileşenlerin her birinin diğer bileşenlerin mumkun kıldığıolanaklarıdeğerlendirecek ve destekleyecek şekilde tasarlanmasıgereklidir. Yeni nesil asansorler bu prensibe uygun olarak tasarlanmışlardır. Yeni nesil asansorlerde taşıyıcıbileşen olarak kayışların kullanılmasıdaha kucuk bir asansor makinesi kullanılmasına olanak verir. Bu olanağıdeğerlendiren dişlisiz PMSM’ler geleneksel asansor makinelerine kıyasla cok daha verimlidirler. Regeneratif suruculer ise sistemde uretilen enerjiyi şebekeye geri iade ederek verimin onemli olcude yukselmesine katkıda bulunurlar[7]. Taşıyıcıunsur olarak halat yerine CSB’lerin kullanılmasıelektrik makinesinin boyutlarınıda onemli olcude kucultmuşve asansor makinesi kolayca kuyu ust boşluğu icine yerleştirilebilir hale şekle gelmiştir. Bu değerleri kullanarak ve stator capının rotor capına oranının PM makinelerde 0,5 ile 0,7 arasında, asenkron motorlarda ise 0,55 ile 0,75 arasında olduğunu goz onune alarak asansor makinesinin hacmi hesaplanabilir[1]. Buna gore kayışkullanan yeni nesil sistemdeki PM makine geleneksel halatlısistemde kullanılan makineden cok daha az yer kaplar. Makinenin enerji donuşum yeteneğinin bir olcusu olan manyetik kopma gerilimi, PMSM’lerde 15 kN/m2 ile 60 kN/m2 arasında, asenkron makinelerde ise 10 kN/m2 ile 35 kN/ m2 arasındadır. Gen2 makinelerin manyetik kopma gerilimi 21 kN/m2 dir[4]. 7. KAYNAKLAR [1] Rıfat DEMİROZ, Murat GUNGOR,H.Tarık DURU, Asansor Sistemlerinde Dişlisiz Tahrik Uygulamaları[2] H.Tarık DURU, Asansor Sistemlerinde Enerji Tuketiminin Olcumu Ve Verimliliğinin Etiketlenmesi [3] Sefa TARGIT, Asansorlerde Enerjinin Verimli Kullanılmasına Etki Eden Pasif Unsurlar [4] Ergun ALKAN, Yeni Nesil Asansorlerin Enerji Verimliliğinin Değerlendirilmesi [5] Dr. Zbigniew Jerry Piech, “Infl uence of Coated Steel Belts on Elevator Machinery Technology”, Otis Elevator Company, Proceedings of Elevcon 2004 [6] Anibal T. De Almeida, Carlos Patrao, Joao Fong, Urbano Nunes, Rui Araujo, “E4 – Energy Effi cient Elevators & Escalators, WP4: Technology Assessment- Final Draft”, University of Coimbra, October 21, 2009 [7] Dr. Vladimir Blasko, “Elevator Drives - Architectures, Features and Trends”, Otis Elevator Company, Proceedings of Elevcon 2002 .

    would my boyfriend cheat click i cheated on my boyfriend now what
    married and want to cheat go why do wife cheat
    my husband almost cheated on me link women who cheat on relationships
    prescription drugs discount card go online coupons for walgreens
    levaquin 500mg blog.coepd.com zovirax 200mg
    viagra discount coupon viagra coupon discount card for prescription drugs
    viagra coupon card softballspa.com viagra.com coupon
    lisinopril and rash and itching lisinopril and rash and itching lisinopril and rash and itching
    lisinopril and headaches dizziness lisinopril and headaches dizziness lisinopril and headaches dizziness
    coupon cialis is-aber.net free coupon for cialis
    coupon cialis is-aber.net free coupon for cialis
    ramipril hexal alkohol ilkpirlantam.com ramipril bivirkninger
    ramipril hexal alkohol ilkpirlantam.com ramipril bivirkninger
    nortriptyline tablet harshpande.net nortriptyline nedir
    quetiapine fk quetiapine 25 quetiapine
    cetirizine sans ordonnance cetirizine generique cetirizine sans ordonnance
    zyrtec dosage for adults zyrtec ingredients list zyrtec ingredients vs benadryl